Merkez Bankası Başkanı Karahan'dan Savaşın Fiyatlar Üzerindeki Baskıya Dair Değerlendirmeler

Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, Plan ve Bütçe Komisyonu'nda milletvekillerine bir sunum sundu. Karahan, savaşın özellikle enerji ve ulaştırma hizmetleri gibi alanlarda maliyetler aracılığıyla fiyatlar üzerinde önemli bir baskı yarattığını vurguladı.

Bu etkinin Nisan ayı verilerinde açıkça izlendiğini belirten Karahan, enerjiyle ilgili fiyat artışlarının kısa vadede devam etmesini beklediklerini ifade etti. Karahan'ın açıklamaları şöyle:

Küresel ticaret politikası belirsizliği azalırken jeopolitik riskler artmıştır. Küresel ekonomik görünümdeki mevcut belirsizliğin, jeopolitik gelişmelerden dolayı belirgin şekilde yükseldiğini gözlemliyoruz. Şubat ayı sonunda başlayan ABD-İsrail-İran Savaşı, enerji fiyatlarında keskin bir artışa yol açtı.

Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel enerji arzı için risk teşkil etmektedir. Öncü göstergeler, küresel ekonomik faaliyette yavaşlama, girdi maliyetlerinde yükseliş ve tedarik zincirlerinde kesintilere işaret ediyor. Jeopolitik gelişmeler, enerji emtia fiyatlarında belirgin artışlara neden olmuştur.

Şu anda enerji fiyatları yüksek seviyelerini sürdürüyor. Hem ham petrol hem de doğal gaz fiyatları, savaş öncesi düzeylerin oldukça üstünde seyrediyor. Petrol fiyatlarındaki oynaklık son zamanlarda azalsa da tarihsel ortalamasının üzerinde. Enerji fiyatları kadar yüksek olmasa da, endüstriyel metal ve tarımsal emtialar nedeniyle enerji dışı fiyatlar da artıyor.

Küresel büyümenin 2026 yılında belirgin şekilde yavaşlaması öngörülüyor. Küresel ekonomi önemli bir negatif arz şokuyla karşı karşıya. Artan küresel belirsizlik, tüketici ve üretici güvenini olumsuz etkiliyor. Özellikle savaş bölgesindeki ülkeler başta olmak üzere, birçok ekonomide büyüme tahminleri aşağı yönlü güncelleniyor.

2026 yılında küresel büyümenin hız kaybetmesi bekleniyor. Bu durumdan dolayı Türkiye'nin dış talebinin zayıflayacağını tahmin ediyoruz. Politika faiz fiyatlamaları son dönemde artış göstermiş olup, enerji fiyatlarına bağlı olarak manşet enflasyon küresel çapta yükseliyor. Ancak, küresel para politikalarının ilk tepkisi sınırlı kaldı. Buna rağmen, gelişmiş ülkelerde daha önce öngörülen faiz indirimleri erteleniyor.

Fed'in yıl boyunca politika faizini değiştirmeyeceği fiyatlanırken, ECB'nin yılın ikinci yarısında politika faizini artırması bekleniyor. Bundan sonraki süreçte; savaşın gidişatı, enerji nakliyatındaki kesintilerin boyutu ve süresi belirleyici olacak. Enerji arzındaki kesintilerin sürmesi halinde, fiyat artışlarının ikincil etkilerini yönetmek ve beklentileri sabitlemek için küresel ölçekte daha güçlü bir para politikası yanıtı gerekebilir.

Son dönemde gelişmekte olan ülke hisse senedi piyasalarından portföy çıkışları gözlemleniyor. Artan belirsizliğe bağlı olarak gelişmekte olan ülke piyasalarından portföy çıkışları yaşanıyor. Savaşın seyrinin yanı sıra, 2026 yılı boyunca gelişmiş ülkelerin izleyeceği para politikası, küresel risk iştahı ve portföy hareketleri üzerinde etkili olabilir.

Talep kompozisyonu dezenflasyon sürecini desteklemiştir. Sıkı para politikasının hedeflenen sonucu olarak, talep kompozisyonunda dengeli bir seyir devam ediyor. Nitekim 2025 yılında tüketimin büyümeye katkısının 2023 yılına göre belirgin şekilde azaldığını, yatırımların katkısının ise sürdüğünü görüyoruz.

Küresel ticareti kısıtlayan tarife ve korumacı önlemlerin etkisiyle 2025 yılında net ihracatın katkısı negatife dönmüş olsa da, sıkılaştırma öncesine kıyasla daha dengeli bir durum mevcut.